Leefstijl en sociaal netwerk: taken voor sociaal werkers?

In multiprobleemhuishoudens zijn bijvoorbeeld schulden, psychische problematiek en opvoedproblemen. Deze gezinnen krijgen in principe hulpverlening vanuit een sociaal wijkteam van de gemeente, waarbij de focus ligt op het oplossen van de meest urgente problemen. Vaak valt er in deze huishoudens echter ook veel winst te behalen wat betreft leefstijl en netwerkontwikkeling. Hier komt de sociaal werker echter meestal niet voldoende aan toe.

Moeten we sociaal werkers aansporen om leefstijlverandering en netwerkversterking erbij te nemen of moet dit op een andere manier worden georganiseerd? Met deze vraag houden we ons bezig in het Back2Balance-project van de Universiteit Maastricht, gemeente Apeldoorn en welzijnsorganisatie Stimenz. In dit project bieden we een leefstijl- en netwerkversterkingsprogramma aan aan mensen in Apeldoorn die uit een multiprobleemhuishouden komen met een laag besteedbaar gezinsinkomen (Abidi, Nagelhout, Spruijt, Schutte & De Vries, 2018).

Persoonlijke coaching
Het programma bestaat uit kookworkshops, wandelgroepen, kinderactiviteiten, gratis uitjes, kortingen op bestaand leefstijlaanbod én persoonlijke coaching over leefstijlverandering en netwerkversterking. Dit laatste onderdeel zou oorspronkelijk door de eigen sociaal werker worden gedaan, maar dat kwam moeizaam van de grond. Veel sociaal werkers gaven aan dat leefstijl en sociaal netwerk belangrijke onderwerpen zijn, maar dat ze hier geen tijd voor hebben omdat er altijd urgentere zaken zijn, zoals uithuisplaatsingen, torenhoge schulden of een onveilige situatie voor de kinderen. Daarom wordt de persoonlijke coaching nu gedaan door de sociaal werker van Stimenz die ook de activiteiten begeleidt.

Tot nu toe hebben we in ons project gezien dat een ongezonde leefstijl en een beperkt sociaal netwerk meer voorkomt onder onze doelgroep van multiprobleemhuishoudens met een laag besteedbaar gezinsinkomen dan onder de algemene bevolking (Cevaal, 2018; Hegeman, 2018). Ten tijde van onze voormeting had bijvoorbeeld 19 procent van onze doelgroep matig overgewicht – een Body Mass Index (BMI) van 25 tot 30 – en 38 procent ernstig overgewicht: een BMI van hoger dan 30. Ter vergelijking: onder de Nederlandse bevolking heeft 31 procent matig overgewicht en 12 procent ernstig overgewicht (Centraal Bureau voor de Statistiek, 2017).

Daarnaast zagen we dat op de voormeting slechts 31 procent van onze doelgroep aangaf een goede ‘ervaren gezondheid’ te hebben, terwijl dit 79 procent is onder de algemene bevolking van Nederland. Ook heeft onze doelgroep minder sociale contacten en rapporteren ze vaker eenzaam te zijn dan de algemene bevolking (Nagelhout, Hogeling, Spruijt, Postma & De Vries, 2017).

Stimulerende, intensieve aanpak
Er zijn veel mogelijkheden voor mensen met een laag inkomen om mee te doen aan gezonde en gezellige activiteiten. Het is bij uitstek een taak van het welzijnswerk. Cliënten uit multiprobleemhuishoudens nemen echter vaak niet deel. Belemmeringen om gezond(er) te leven zijn bijvoorbeeld stress, weinig financiële middelen, de sociale omgeving en gezondheidsproblemen (Nagelhout et al, 2017; Ten Hulzen & Otto, 2017). Wat de doelgroep nodig heeft, is niet alleen een passend en goedkoop leefstijlaanbod, maar ook iemand die de juiste vragen stelt en ze overtuigt om daaraan mee te doen. In Back2Balance verwijst de sociaal werker van het gezin mensen door naar het project en komt een werker van het programma langs om uitleg te geven, gezamenlijk doelen te stellen en mensen te stimuleren om aan het programma mee te doen. Eén bezoekje is hiervoor meestal niet genoeg. De werker belt daarna nog regelmatig en stuurt stimulerende berichtjes via whatsapp of in de facebookgroep om mensen te herinneren aan de activiteiten. Met deze intensieve aanpak zorgen we dat 60 procent van de mensen die doorverwezen zijn, daadwerkelijk meedoet aan de activiteiten. Alleen het aanbod is niet genoeg, er is ook iemand nodig die blijft herinneren en stimuleren om mee te doen: een gespecialiseerde sociaal werker. Het is wel belangrijk dat de eigen sociaal werker aandacht heeft voor leefstijlproblematiek en eenzaamheid en mensen doorverwijst. Onze ervaring is dat het stimuleren van sociaal werkers om door te verwijzen naar ons leefstijlprogramma ook een intensieve aanpak vereist.

Speciaal programma
Zou het voldoende zijn om de gespecialiseerde sociaal werker aan te stellen die de doelgroep doorverwijst naar reguliere welzijnsactiviteiten? Of is er een speciaal programma voor alleen mensen uit multiprobleemhuishoudens nodig? Deelnemers aan ons programma geven aan dat ze de contacten met mensen die ongeveer in hetzelfde schuitje zitten waarderen (Kaptein, 2018). Een deelnemer (48 jaar) gaf bijvoorbeeld aan: ‘Wat was onze motivatie? Om meer mensen te ontmoeten die in dezelfde situatie zitten.

Ook blijkt het bekende gezicht van de sociaal werker die alle activiteiten begeleidt van wezenlijk belang. ‘Wat heel erg motiveert is dat ze heel enthousiast is en (…) dan zit ik nog te twijfelen en stuurt ze toch nog even een whatsappje privé zo van: Hé ga je niet gezellig mee? Dan denk ik: Oh ja, misschien moet ik dat maar gezellig doen. Dat motiveert echt!’, zo zei een deelnemer van 30 jaar. Naast de gezamenlijke activiteiten die alleen met de doelgroep worden gedaan, kunnen mensen met Back2Balance ook korting krijgen op het reguliere leefstijlaanbod. Zo kunnen ze met korting een jaar naar de sportschool, gratis zwemmen of een aantal yogalessen volgen. Deelnemers geven aan dat ze zonder korting geen mogelijkheid zouden hebben om aan deze activiteiten mee te doen. Maar hoe gemotiveerd iemand ook lijkt, toch blijkt in de realiteit dit vaak moeilijker vol te houden dan het activiteitenprogramma waar alleen mensen uit dezelfde doelgroep komen en de sociaal werker deelname kan stimuleren.

Waardering
Voor ons is het Back2Balance-programma nu al geslaagd, omdat het mensen uit de doelgroep van multiprobleemhuishoudens heeft gestimuleerd om mee te doen aan gezonde en gezellige activiteiten. Ook de procesevaluatie onder de doelgroep laat zien dat deelnemers de onderdelen van het Back2Balance-programma waarderen en graag willen dat het programma blijft voortbestaan in Apeldoorn. Uit ons evaluatieonderzoek zal komend jaar blijken of er ook een (blijvende) verandering is opgetreden in hun leefstijl, sociaal netwerk en ervaren gezondheid ten opzichte van de controlegroep.

Blog door Gera Nagelhout, Latifa Abidi en Tamar Jansen

Deze tekst is eerder verschenen in het Vakblad Sociaal Werk en wordt hier zes maanden na publicatie met toestemming gedeeld.

Originele bronvermelding:
Nagelhout, G. E., Abidi, L., & Jansen, T. (2019). Leefstijlverandering en netwerkversterking bij multiproblematiek. Stimuleren is een aparte taak voor het sociaal werk [beschouwing]. Vakblad Sociaal Werk, 20, 27-29.

Financiering:
Het Back2Balance-programma en bijbehorende evaluatieonderzoek wordt gefinancierd door het FNO-programma Gezonde Toekomst Dichterbij.

Referenties:

  • Abidi, L., Nagelhout, G.E., Spruijt, R., Schutte, H., & De Vries, H. (2018). Quasi-experimental study evaluating a health promotion program targeting health nutrition, physical activity and social network enhancement for low-income multi-problem households: Study protocol. International Journal Clinical Trials;5:132-141.
  • Centraal Bureau voor de Statistiek (2017). StatLine: Lengte en gewicht van personen, ondergewicht en overgewicht; vanaf 1981. Den Haag, Heerlen: Centraal Bureau voor de Statistiek.
  • Cevaal, C. (2018). Overgewicht en multiproblematiek in Apeldoorn. Verschillen in fruitinname, groente-inname en Body Mass Index tussen volwassenen met een hoog inkomen, een laag inkomen en een laag inkomen met multiproblematiek. Den Haag: Haagse Hogeschool opleiding Voeding & Diëtetiek.
  • Hegeman, T. (2018). Kunnen we de bevolking van Apeldoorn gezonder maken? Hoe inkomen, sociale steun en intentie tot leefstijlverandering met elkaar samenhangen. Den Haag: Haagse Hogeschool opleiding Voeding & Diëtetiek, 2018.
  • Kaptein, N. (2018). Wat drijft multiprobleemhuishoudens mee te doen met leefstijlinterventies? Onderzoek naar belemmerende en bevorderende factoren die de keuze voor interventiedeelname bepalen. Den Haag: Haagse Hogeschool opleiding Voeding & Diëtetiek.
  • Nagelhout, G.E., Hogeling, L., Spruijt, R., Postma, N. & De Vries, H. (2017). Barriers and facilitators for health behavior change among adults from multi-problem households: A qualitative study. International Journal of Environmental Research and Public Health;14:1229.
  • Ten Hulzen, M., Otto, L. (2017). Belemmerende en bevorderende factoren voor het verbeteren van voeding en beweging bij mensen met een lage sociaaleconomische status in Apeldoorn. Een kwalitatief onderzoek naar de verbetering van het voedings- en bewegingspatroon. Den Haag: Haagse Hogeschool opleiding Voeding & Diëtetiek.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s